💎💎💎พระขุนแผนเคลือบ “กรุวัดบ้าน”กลิ้ง พิมพ์อกใหญ่ฐานสูง💎💎💎

​ศึกษาจากองค์พระจริง : ขุนแผนเคลือบกรุวัดบ้านกลิ้ง พิมพ์อกใหญ่ ฐานสูง

พระที่นำมาศึกษาในบทความนี้ เป็นพระขุนแผนเคลือบกรุวัดบ้านกลิ้ง พิมพ์อกใหญ่ ฐานสูง จำนวน 3 องค์ ประกอบด้วยองค์ที่ชำรุด 1 องค์ และองค์ที่สมบูรณ์ 2 องค์

การนำพระทั้ง 3 องค์มาเปรียบเทียบกันในครั้งนี้ ต้องการให้เห็นรายละเอียดขององค์พระจากพระจริง ทั้งในด้านพิมพ์ เนื้อพระ และผิวเคลือบ รวมถึงรายละเอียดเล็ก ๆ ที่อาจมองเห็นได้ชัดเจนขึ้น เมื่อมีพระหลายองค์มาเปรียบเทียบกัน

และที่สำคัญ องค์ที่ชำรุดอย่าง T-1 กลับมีบทบาทสำคัญในการศึกษาครั้งนี้ เพราะร่องรอยความเสียหายทำให้บางส่วนของเนื้อพระด้านในเปิดออก และทำให้เราได้เห็นรายละเอียดที่องค์สมบูรณ์ยังคงปกปิดไว้

ดังนั้น องค์ที่ชำรุดจึงไม่ได้เป็นเพียงองค์ที่นำมาเปรียบเทียบ แต่ในมุมมองของผู้เขียน กลับเป็นอีกหนึ่งองค์ที่มีคุณค่าต่อการศึกษาอย่างมาก

💎 ลักษณะเนื้อพระ

เมื่อพิจารณาเนื้อพระทั้ง 3 องค์ จะพบว่าโดยรวมมีลักษณะใกล้เคียงกัน แต่ไม่ได้เหมือนกันทั้งหมด เพราะพระแต่ละองค์ผ่านกาลเวลาและสภาพแวดล้อมที่แตกต่างกัน จึงอาจมีการเปลี่ยนแปลงของโทนสีและผิวพระอยู่บ้าง

เนื้อที่สังเกตได้จากองค์จริง เป็นเนื้อดินกรองที่ค่อนข้างละเอียดมาก โทนสีโดยรวมออกขาวนวลอมชมพู หรือบางองค์ออกไปทางชมพูอ่อน ๆ แต่ในขณะเดียวกันเนื้อพระกลับมีความแกร่งและแน่นพอสมควร

เมื่อพิจารณาใกล้ ๆ จะพบจุดสีดำบางจุดที่ติดอยู่กับเนื้อพระค่อนข้างแน่น ลักษณะเช่นนี้พบในองค์ที่นำมาศึกษา แต่ยังไม่สามารถระบุได้แน่ชัดว่าเกิดจากกรรมวิธีในขั้นตอนการสร้างหรือการเผา หรือเกิดขึ้นภายหลังจากการอยู่ในกรุเป็นเวลานาน จึงขอเก็บไว้เป็นข้อสังเกตจากองค์พระจริง

นักสะสมรุ่นเก่าบางท่านเรียกลักษณะคราบที่พบว่า “คราบน้ำ” ซึ่งเป็นอีกคำเรียกหนึ่งที่พบในวงการพระเครื่อง

อีกลักษณะที่น่าสนใจคือ การแตกลายงาของเนื้อและผิวพระ เมื่อสังเกตให้ดีจะเห็นลักษณะการแตกที่เกิดขึ้นอยู่ภายในเนื้อและผิวอย่างเป็นธรรมชาติ บางองค์มีรอยแตกละเอียดจำนวนมาก จนมีลักษณะคล้ายเม็ดน้ำตาลทรายที่ผ่านความร้อน

ลักษณะการแตกรานเช่นนี้ ทำให้นึกถึงธรรมชาติของพระเคลือบจากกรุวัดใหญ่ชัยมงคลอยู่บ้าง แต่การจะสรุปว่ามีกรรมวิธีการสร้างหรือมีแหล่งที่มาเดียวกันหรือไม่นั้น ยังจำเป็นต้องมีข้อมูลและหลักฐานอื่นประกอบ

คราบขาว หรือ “ไข่ยุง”

อีกเสน่ห์หนึ่งที่พบในพระชุดนี้ คือคราบสีขาวหรือเม็ดสีขาวเล็ก ๆ ที่ปรากฏอยู่ตามผิวพระ ซึ่งนักสะสมบางท่านเรียกว่า “ไข่ยุง”

จากประสบการณ์ของผู้เขียน เมื่อได้พระมาใหม่ ๆ เคยทดลองนำพระไปแช่น้ำในแก้ว สิ่งที่สังเกตเห็นได้ชัดคือ มีฟองอากาศจำนวนมากผุดขึ้นจากองค์พระอย่างต่อเนื่อง ลักษณะคล้ายฟองของน้ำอัดลม แต่มีจำนวนมากกว่าและผุดขึ้นถี่ จนทำให้ตกใจในตอนแรก เพราะเกรงว่าองค์พระอาจได้รับความเสียหาย

แต่เมื่อสังเกตต่อไป พระไม่ได้เกิดการแตกหรือเสียหายจากการทดลองดังกล่าว

หลังจากนำพระขึ้นจากน้ำ พบว่ามีเม็ดสีขาวขนาดเล็กปรากฏออกมาตามผิว ลักษณะเป็นจุดกลม ๆ สีขาวนวล คล้ายเม็ดเล็ก ๆ ที่ฝังอยู่ตามผิวพระ จึงเป็นอีกลักษณะที่ผู้เขียนนำมาใช้เรียกและสังเกตกันว่า “ไข่ยุง”

อย่างไรก็ตาม ลักษณะการเกิดคราบและเม็ดสีขาวดังกล่าว ยังไม่ควรรีบสรุปทางวิทยาศาสตร์ว่าเกิดจากสาเหตุใดแน่ชัด สิ่งที่นำมาเล่าตรงนี้ เป็นเพียงประสบการณ์และข้อสังเกตจากองค์พระจริงที่ผู้เขียนพบด้วยตนเอง

คราบกรุที่ติดแน่น

นอกจากคราบขาวแล้ว พระบางองค์ยังพบคราบกรุที่ติดแน่นอยู่ตามซอกและพื้นผิวบางจุด

จากประสบการณ์ของผู้เขียน คราบบางส่วนสามารถทำความสะอาดได้ แต่บางจุดกลับฝังแน่นมาก แม้แช่น้ำเป็นเวลานานก็ยังไม่หลุดออกง่าย ๆ จึงต้องใช้ไม้เล็ก ๆ ค่อย ๆ สะกิดออกทีละน้อย

และนี่เป็นงานที่ต้องใช้ความระมัดระวังมาก เพราะทุกครั้งที่สะกิดคราบออก เราต้องคิดอยู่ตลอดเวลาว่า

กำลังเอาคราบออก หรือกำลังเอาเนื้อพระออกไปพร้อมกัน

บางครั้งเมื่อใช้ไม้สะกิดคราบกรุที่แข็งและเกาะแน่น จะพบว่าคราบบางส่วนกระเด็นออกจากองค์พระพร้อมเสียงที่ได้ยินค่อนข้างชัด ซึ่งเป็นลักษณะที่ผู้เขียนอธิบายเป็นคำพูดได้ยาก เพราะไม่ใช่เสียงที่พบได้ทั่วไป

ด้วยเหตุนี้ พระบางองค์จึงยังคงมีคราบกรุเหลืออยู่ตามซอกหรือบริเวณที่เข้าถึงได้ยาก ซึ่งผู้เขียนตั้งใจเก็บไว้บางส่วน เพราะไม่ต้องการเสี่ยงทำความเสียหายกับองค์พระเพียงเพื่อให้ผิวสะอาดหมดจด

สำหรับผู้เขียนแล้ว คราบเหล่านี้ไม่ได้เป็นเพียงสิ่งสกปรกที่ต้องกำจัดออกเสมอไป แต่ยังเป็น ร่องรอยหนึ่งของสภาพแวดล้อมและประสบการณ์ที่องค์พระผ่านมานับแต่ออกจากกรุ

และนี่คือเหตุผลที่การศึกษาองค์พระจริง จึงให้รายละเอียดบางอย่างที่ภาพถ่ายหรือข้อมูลจากตำราเพียงอย่างเดียว อาจไม่สามารถบอกเราได้ทั้งหมด

⸻

🌟 พิจารณาพระแต่ละองค์จากองค์จริง

จากนั้นเราลองพิจารณาพระแต่ละองค์แยกเป็นรายองค์ โดยเริ่มจาก T-1 ซึ่งเป็นองค์ที่มีสภาพชำรุด เพื่อดูว่าร่องรอยความเสียหายได้เปิดเผยรายละเอียดของเนื้อพระบางส่วนให้เราเห็นมากขึ้นอย่างไร

🔹 T-1 ด้านหน้า

สิ่งที่เห็นโดยรอบองค์พระ ในบริเวณที่ผิวยังไม่ชำรุด จะมองเห็นคราบกรุติดแน่นประปรายตามกรอบซุ้มเรือนแก้วและองค์พระ

คราบไขดินจะติดแซมอยู่กับคราบที่เรียกว่า “ไข่ยุง” ให้เห็นได้อย่างชัดเจน โดยเฉพาะตามซอกพระกร (แขน) และใต้พระเพลา (ตัก)

นอกจากนี้ยังพบจุดสีดำติดแน่นประปรายตามลำตัวและพระกร ลักษณะดังกล่าวพบในองค์ที่นำมาศึกษา และยังพบลักษณะใกล้เคียงกันในองค์อื่น ๆ ด้วย แม้ตำแหน่งที่เกิดจะแตกต่างกันไปในแต่ละองค์ จึงถือเป็นอีกหนึ่งข้อสังเกตที่น่าสนใจจากพระชุดนี้

เมื่อทดลองมองพระในมุมแสงเฉียง หากแสงกระทบผิวในองศาที่เหมาะสม จะสามารถเห็นเหลือบสีคล้ายประกายรุ้งบนผิวพระ ซึ่งพบในองค์ที่นำมาศึกษา และเป็นอีกลักษณะหนึ่งที่น่าสนใจของผิวเคลือบตามธรรมชาติ

🔹 T-1 ด้านหลัง

บริเวณที่ยังไม่ชำรุด จะมองเห็นลายนิ้วมือได้ค่อนข้างชัดเจน ลักษณะลายนิ้วมือที่พบในองค์นี้มีขนาดค่อนข้างใหญ่ และเป็นอีกจุดที่น่าสนใจสำหรับการศึกษา

นอกจากนี้ยังพบคราบกรุสีฟ้าอ่อนติดมากับเนื้อพระ ซึ่งจากลักษณะที่เห็นดูเป็นคราบที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติขององค์พระ

บริเวณที่เปิดให้เห็นเนื้อด้านใน จะเห็นว่าเป็นดินกรองที่ละเอียดมาก มีความแข็งแกร่งและแน่น แต่ยังคงความนวลตา โทนสีออกขาวอมชมพู ดูมีความคลาสสิก

ตัวพระมีลักษณะค่อนข้างบาง แต่เนื้อกลับให้ความรู้สึกแข็งแกร่ง เมื่อพิจารณาจากองค์จริงทำให้นึกถึงความแน่นและความแข็งคล้ายหินปูน

⸻

🔹 T-2 ด้านหน้า

องค์ T-2 โดยรวมพิมพ์พระและผิวเคลือบค่อนข้างสมบูรณ์

เส้นซุ้มเรือนแก้วติดคม เรียว และดูเป็นธรรมชาติ พระพักตร์เรียวเล็กแต่มีความคมชัด พระกรรณ (หู) ทั้งสองข้างติดชัด

ไรพระสก (ไรผม) โค้งลักษณะคล้ายปีกกา พระขนง (คิ้ว) ทั้งสองข้างติดชัด พระเนตร (ตา) เป็นสันคล้ายเมล็ดข้าว ส่วนพระนาสิก (จมูก) ติดเป็นสันคม

พระกร (แขน) ทั้งสองข้างเรียวและติดชัด มีความอ่อนช้อยเป็นธรรมชาติ

บริเวณผ้าอังสะเห็นเป็นเส้นคู่ โค้งสวยงาม ส่วนพระหัตถ์มีสามเส้น ติดคมชัดมาก จนเมื่อมองจากองค์จริงให้ความรู้สึกคล้ายคลึงกับลวดลายของคลาด

ผิวเคลือบโดยรอบองค์มีลักษณะใกล้เคียงกับองค์ T-1 ค่อนข้างมาก สิ่งที่แตกต่างกันส่วนใหญ่เป็นรายละเอียดของคราบธรรมชาติที่เกิดขึ้นบนองค์พระแต่ละองค์

🔹 T-2 ด้านหลัง

ด้านหลังโดยรวมจะเห็นคราบกรุปกปิดรายละเอียดของเนื้อส่วนในของพระอยู่พอสมควร

บริเวณที่คราบเปิดออก จะยังพอมองเห็นเนื้อด้านในเป็นสีน้ำตาลอ่อน ๆ และเห็นลายนิ้วมือเลือนลาง แม้ไม่ชัดเท่าองค์ T-1 แต่ก็ยังพอสังเกตได้

หากมีการเปิดคราบกรุออกมากกว่านี้ ก็มีความเป็นไปได้ที่จะเห็นร่องรอยลายนิ้วมือชัดขึ้น แต่ผู้เขียนไม่ได้ต้องการทำความสะอาดจนหมด เพราะไม่ต้องการเสี่ยงทำลายผิวเดิมขององค์พระ

อีกจุดหนึ่งที่น่าสนใจ คือหลุมบ่อหรือลักษณะรูที่ปรากฏบนผิว ลักษณะคล้ายผิวดวงจันทร์ หรือคล้ายหลุมฟองอากาศที่เกิดขึ้นในโคลนตม โดยบางหลุมมีลักษณะเหมือนเป็นโพรงอยู่ภายใน

ลักษณะดังกล่าวเป็นอีกข้อสังเกตที่น่าสนใจ เพราะไม่ได้ให้ความรู้สึกเหมือนหลุมที่เกิดขึ้นบนพื้นผิวแข็ง ๆ แบบทื่อ ๆ

ในองค์ที่มีคราบกรุติดอยู่ค่อนข้างสมบูรณ์ ยังสามารถสังเกตเห็นแร่ที่นักสะสมเรียกว่า “แร่เจ้าน้ำเงิน” หรือแร่สีเงิน ติดประปรายอยู่ตามคราบกรุบางบริเวณ ซึ่งผู้เขียนขอเก็บไว้เป็นข้อสังเกตจากองค์จริงเช่นกัน

ส่วนบริเวณน้ำยาเคลือบ จะเห็นลักษณะการเยิ้มติดตามขอบด้านบนและส่วนล่างอย่างพองาม ไม่มากจนเกินไป ลักษณะการเคลือบที่ใกล้เคียงกันในหลายองค์ ทำให้เป็นอีกประเด็นหนึ่งที่น่าศึกษาในเรื่องกรรมวิธีของช่าง

โดยรวมองค์ T-2 ถือว่ามีสภาพค่อนข้างสมบูรณ์ ทั้งด้านหน้าและด้านหลัง

⸻

🔹 T-3 ด้านหน้า

องค์ T-3 มีความโดดเด่นเป็นพิเศษในเรื่องของผิวเคลือบ ซึ่งมีความใสและเงาคล้ายกระจก

แต่แม้ผิวจะสวยและใส องค์นี้ก็ยังคงพบจุดสีดำหรือคราบดำที่ติดแน่นตามบริเวณจุดนูนสูงขององค์พระ

อีกจุดเด่นหนึ่งคือ สามารถเห็นเม็ดที่เรียกว่า “ไข่ยุง” ได้ค่อนข้างชัดเจน หากส่องด้วยกล้องขยาย จะเห็นเม็ดเล็ก ๆ มีลักษณะนูนขึ้นมาและเรียงตัวอยู่ตามผิวอย่างน่าสนใจ โดยอยู่ร่วมกับคราบไขดิน

สิ่งที่น่าสนใจคือ ทั้งสองลักษณะอยู่ใกล้กัน แต่จากสิ่งที่สังเกตได้ ผู้เขียนมองว่ามีลักษณะการเกิดที่ต่างกัน กล่าวคือ ไขดินดูเหมือนจะจับอยู่บนผิวเคลือบก่อน ส่วนเม็ดไข่ยุงเป็นลักษณะที่พบร่วมอยู่บนผิวในภายหลัง

แม้ผ่านการล้างทำความสะอาดแล้ว เม็ดลักษณะนี้บางส่วนยังสามารถปรากฏขึ้นมาให้เห็นอีก จึงเป็นสิ่งที่ผู้เขียนพบจากประสบการณ์จริงและยังคงรู้สึกว่าน่าสนใจอยู่เสมอ

นอกจากนี้ยังพบเม็ดกรวดใสติดอยู่กับคราบกรุบริเวณซอกพระกร (แขน) ด้านขวาขององค์พระอย่างเห็นได้ชัด

สิ่งเหล่านี้สะท้อนให้เห็นว่า แม้พระทั้งสามองค์จะมีพิมพ์ทรงโดยรวมเหมือนกัน แต่ธรรมชาติของผิวและคราบที่เกิดขึ้นในแต่ละองค์กลับมีรายละเอียดแตกต่างกันไป

และนี่เองคือเสน่ห์ของพระกรุที่ทำให้การนำพระหลายองค์มาเปรียบเทียบกันมีความน่าสนใจ

🔹 T-3 ด้านหลัง

สิ่งที่มองเห็นได้อย่างชัดเจนคือ ลายนิ้วมือ โดยลักษณะลายนิ้วมือที่ปรากฏมีขนาดค่อนข้างใหญ่ และเป็นอีกหนึ่งรายละเอียดที่น่าสนใจขององค์พระ

บริเวณด้านหลังยังพบลักษณะหลุมอากาศที่มีลักษณะคล้ายโพรงเช่นเดียวกับที่พบในองค์ T-2

ส่วนแร่ที่นักสะสมเรียกว่า “แร่เจ้าน้ำเงิน” หรือแร่สีเงิน ก็สามารถมองเห็นได้เช่นกันในบริเวณคราบกรุ

ลักษณะการเยิ้มของน้ำยาเคลือบก็มีความใกล้เคียงกับองค์ T-2 ทั้งบริเวณขอบด้านบนและส่วนล่าง ซึ่งเมื่อพิจารณาร่วมกันหลายองค์ ทำให้เป็นอีกข้อสังเกตที่น่าสนใจเกี่ยวกับกรรมวิธีของช่าง

เมื่อพิจารณาจากพิมพ์ทรงและลายเส้นโดยรวม ผู้เขียนมีความเห็นว่า ลักษณะการแกะแม่พิมพ์น่าจะเป็นการแกะด้วยมือ และมีลักษณะเป็นงานแกะแบบโบราณ

อย่างไรก็ตาม ผู้เขียนยังไม่ทราบแน่ชัดว่าใครเป็นผู้สร้างหรือช่างผู้แกะแม่พิมพ์ จึงขอหยุดไว้เพียงข้อสังเกตจากองค์พระจริง และเปิดพื้นที่ให้ข้อมูลหรือหลักฐานอื่นเข้ามาช่วยตอบคำถามนี้ต่อไป

เพราะบางครั้ง…การศึกษาองค์พระเก่า สิ่งที่น่าสนใจที่สุดอาจไม่ใช่การรีบหาคำตอบ

แต่คือการได้เห็นว่า องค์พระจริงกำลังทิ้งคำถามอะไรไว้ให้เราค้นหาต่อ

⸻

🌟 ทิ้งท้ายจากองค์พระจริง

บทความนี้อาจเกิดขึ้นไม่ได้เลย หากมีเพียงพระที่สมบูรณ์สวยงามทั้ง 3 องค์

เพราะองค์ T-1 ที่ชำรุด กลับเป็นองค์ที่เปิดโอกาสให้เราได้มองเข้าไปเห็นเนื้อพระด้านใน และได้เห็นรายละเอียดบางอย่างที่ผิวเคลือบขององค์สมบูรณ์ไม่สามารถเปิดเผยออกมาให้เห็นได้ง่าย ๆ

นี่จึงเป็นอีกมุมหนึ่งของการศึกษาพระเครื่องที่ผู้เขียนอยากนำเสนอ

บางครั้ง…องค์ที่สวยที่สุด อาจไม่ใช่องค์ที่เล่าเรื่องได้มากที่สุด

และบางครั้ง ร่องรอยความชำรุด ก็ไม่ได้มีแต่ข้อเสีย หากเรามองมันในมุมของการศึกษา

เพราะเมื่อเราเอาพระหลายองค์มาวางเทียบกัน เราจะเริ่มเห็นทั้งสิ่งที่เหมือนกัน และสิ่งที่แตกต่างกัน

พิมพ์ทรงอาจเหมือนกัน

ลายเส้นอาจมีความสัมพันธ์กัน

แต่ผิว คราบ เนื้อ และร่องรอยจากกาลเวลา กลับมีเรื่องราวเฉพาะตัวของแต่ละองค์

ทั้งหมดนี้จึงเป็นเพียง ข้อสังเกตจากพระจริง 3 องค์ ไม่ใช่การตัดสินพระแท้หรือพระเก๊จากจุดใดจุดหนึ่ง และยังมีอีกหลายคำถามที่รอการศึกษา รวมถึงคำถามสำคัญว่า

ใครคือผู้สร้างพระชุดนี้ และสร้างขึ้นในช่วงเวลาใด?

สำหรับวันนี้ เราขอหยุดไว้ตรงนี้ก่อน

เพราะบางครั้ง…การไม่รีบสรุป ก็อาจเป็นจุดเริ่มต้นของการค้นพบสิ่งใหม่

ศึกษาจากองค์จริง แล้วให้พระเป็นผู้เล่าเรื่องของตัวเอง

— TeeRelic Siam —