🔥🔥🔥องค์จริง…หยิบมาเล่า พระขุนแผนเคลือบ พิมพ์แขนอ่อน

​เมื่อคราบกรุถูกเปิดออก เรื่องเล่าก็ตามมาจากรายละเอียดในองค์พระ 😳

พระขุนแผนเคลือบ “พิมพ์แขนอ่อน” วัดบ้านกลิ้ง

องค์นี้มองผ่าน ๆ ก็ว่าสวยแล้ว แต่พอขยับเข้ามาดูใกล้ ๆ รายละเอียดบนผิวกลับน่าสนใจกว่าเดิม

ทั้งรอยแตกลายละเอียดบนผิวเคลือบ สีที่ไล่น้ำหนักตั้งแต่ทอง น้ำตาล ไปจนถึงสีเข้มตามซอก รวมถึงร่องรอยต่าง ๆ ที่ยังคงอยู่บนองค์พระ

วันนี้เลยไม่ได้หยิบมาเล่าแค่เรื่อง “พิมพ์” แต่จะพามาดู ผิวและร่องรอยที่เกิดขึ้นบนองค์จริง ว่าแต่ละจุดกำลังบอกอะไรเราอยู่บ้าง

เพราะพระหนึ่งองค์…บางครั้งรายละเอียดเล็ก ๆ บนผิว ก็ทำให้เราหยุดดูได้นานกว่าที่คิด

เริ่มจากด้านหน้า

เรามาดูไปพร้อม ๆ กันเลยครับ

อันดับแรก เราโฟกัสภาพรวมของพิมพ์ก่อนว่า พิมพ์นี้มีลักษณะเด่นอย่างไร ความสูงนูนขององค์พระ และลายเส้นต่าง ๆ ในพิมพ์มีขนาดเล็กหรือใหญ่อย่างไร

เมื่อเราจดจำภาพโดยรวมได้ดีแล้ว ค่อยไล่มาดูธรรมชาติโดยรอบทั่วทั้งองค์พระตามที่เราชอบ

จุดที่ผู้เขียนสนใจเป็นพิเศษคือ พระโอษฐ์ (ปาก) มีลักษณะเป็นเส้นนูนเด่น ยื่นออกมาให้เห็นได้ค่อนข้างชัด เส้นปากมีลักษณะคล้ายพระจันทร์ครึ่งเสี้ยว และเมื่อเอียงองค์พระลง จะเห็นความนูนสะดุดตามากขึ้น

ความกว้างและความสูงโดยประมาณจากองค์จริง

ฐานพระ ขอบพิมพ์ด้านล่างสุด กว้างประมาณ 3 ซม.
ความสูงจากฐานล่างสุดถึงยอดสุดประมาณ 5 ซม.

หมายเหตุ: เป็นขนาดที่วัดจากองค์จริงที่นำมาศึกษา

ลักษณะพระพักตร์

พระพักตร์มีมิติสูงต่ำ และไม่ได้มองเห็นเป็นรูปใบหน้าชัดเจนแบบพระพิมพ์ในปัจจุบันมากนัก

ลักษณะโดยรวมให้ความรู้สึกถึงงานช่างในยุคสมัยนั้น ซึ่งอาจถ่ายทอดรูปแบบจากองค์ต้นแบบ หรือลักษณะใบหน้าที่มีเอกลักษณ์เฉพาะของงานศิลปะในยุคนั้น

พระเนตรมองเห็นเป็นเม็ด พระนาสิกนูนเป็นแท่ง

ส่วนพระกรรณด้านขวาขององค์พระ หรือด้านซ้ายมือของเรา จะเห็นว่ามีระยะห่างจากพระพักตร์อย่างชัดเจน ซึ่งเป็นอีกจุดหนึ่งที่ผู้เขียนสังเกตจากพระหลายองค์ที่ได้พบเห็นมา จนสามารถจดจำลักษณะของพิมพ์ได้ค่อนข้างชัดเจน

พระเกตุมาลารัศมีเปลว มีลักษณะพลิ้วไหวคล้ายเปลวเพลิง

พระกรทั้งสองข้าง

พระกรทั้งสองข้างเป็นเส้นยกสูงจากพื้น มีความคมและเรียว ดูอ่อนช้อยเป็นธรรมชาติ

ลักษณะของเส้นทั้งสองข้างดูเป็นคู่ขนานกันอย่างสวยงาม และเมื่อมองจากองค์จริงจะเห็นมิติของเส้นได้มากกว่าการดูจากภาพเพียงอย่างเดียว

พระเพลาทั้งสองข้าง

พระเพลาทั้งสองข้างมีลักษณะของเส้นที่ดูคล้ายเถาวัลย์เลื้อยตามธรรมชาติ

ลายเส้นมีความอ่อนพลิ้ว ไม่แข็งกระด้าง ทำให้เห็นรายละเอียดของงานช่างโบราณได้อย่างน่าสนใจ

เส้นซุ้มและซุ้มเรือนแก้ว

เส้นซุ้มจะเป็นเส้นคู่ ลักษณะโดยรวมดูคล้ายคลองน้ำที่คดเคี้ยวไปมา

ส่วนเส้นซุ้มเรือนแก้วมีความคมชัดเจน และมีรายละเอียดที่ดูเป็นศิลปะแบบโบราณ

การแตกลายงาบนผิวเคลือบ

เมื่อมองใกล้ ๆ จะเห็นรอยแตกลายงาอยู่ภายในผิวเคลือบ โดยไม่ได้แตกถี่จนเต็มพื้นที่

ผิวน้ำเคลือบมีสีค่อนข้างเสมอ โดยออกเป็นสีเหลืองอ่อนอมน้ำตาลในบางจุด ทำให้เกิดน้ำหนักของสีที่แตกต่างกันไปตามตำแหน่งบนองค์พระ

จุดเด่นที่มองเห็นเมื่อเอียงองค์พระ

อีกสองจุดที่น่าสนใจคือ พระนาสิกและพระอุระ

หากลองเอียงองค์พระดูจากด้านข้าง จะเห็นว่าทั้งสองตำแหน่งนูนเด่นและยื่นออกมาจากพื้นพิมพ์อย่างเห็นได้ชัด

รายละเอียดแบบนี้ หากดูจากภาพตรง ๆ อาจมองเห็นไม่มากนัก แต่เมื่อเปลี่ยนมุมมองและใช้แสงช่วย จะเห็นมิติขององค์พระชัดขึ้น

คราบกรุ

คราบกรุที่ติดแน่นบนองค์นี้มีทั้งสีขาวนวลและสีน้ำตาลเข้ม

โดยคราบกรุสีน้ำตาลเข้มบางส่วนจะเกาะลึกและฝังแน่นกว่าคราบสีขาวนวล

จากประสบการณ์ของผู้เขียนที่เคยแทะคราบด้วยตัวเอง ต้องระมัดระวังเป็นอย่างมาก เพราะหากคราบเกาะแน่นกับผิวเคลือบ การนำออกอาจทำให้ผิวเคลือบชำรุดหรือเกิดการแตกบิ่นได้

ตรงนี้จึงเป็นอีกเหตุผลหนึ่งที่ว่า การเปิดคราบออก ไม่ใช่เรื่องที่ควรทำแบบรีบร้อน

พลิกมาดูด้านหลัง

เอกลักษณ์ขององค์นี้ เมื่อพลิกมาดูด้านหลัง จะมองเห็น ลายนิ้วมือ ได้อย่างชัดเจน

ผิวของเนื้อด้านนอกเป็นสีน้ำตาล และมองเห็นเป็นคลื่นสูงต่ำ ซึ่งเกิดขึ้นจากการกดพิมพ์และร่องรอยจากนิ้วมือ

ลักษณะนี้เองที่นักสะสมรุ่นก่อนนิยมเรียกกันว่า “หลังอังคุตร” ซึ่งหมายถึงลักษณะด้านหลังที่มีร่องรอยคล้ายลายนิ้วมือ

คราบกรุด้านหลัง

คราบกรุด้านหลังจะออกเป็นสีขาวอมน้ำตาลอ่อน

พื้นผิวมีคลื่นสูงต่ำตามธรรมชาติ และมีหลุมบ่อเล็ก ๆ จากโพรงอากาศปะปนอยู่ประปรายกับคราบกรุ

เมื่อมองใกล้ ๆ แล้วจะเห็นรายละเอียดเหล่านี้สลับกันไปบนพื้นผิว ทำให้การดูองค์จริงมีอะไรให้สังเกตอยู่ตลอด

รอยกระเทาะด้านบน

บริเวณด้านบนมีรอยกระเทาะจากการกระแทก ทำให้ผิวเกิดการบิ่น และมองเห็นเนื้อด้านในเป็น เนื้อดินกรองสีชมพูอ่อน

จุดนี้จึงเป็นร่องรอยอีกตำแหน่งหนึ่งที่สามารถใช้ศึกษาความแตกต่างระหว่างผิวด้านนอกกับเนื้อด้านในขององค์พระได้จากองค์จริง

[ภาพรอยกระเทาะ — ใส่ลายน้ำ TeeRelic Siam สีขาว/เทาอ่อนประมาณ 25% ในพื้นที่ว่าง]

น้ำยาเคลือบ

อีกจุดที่น่าสังเกตคือบริเวณด้านหลัง จะเห็นน้ำยาเคลือบเยิ้มออกมาตามขอบทั้งด้านบนและด้านล่าง

ลักษณะการเยิ้มไม่ได้กระจายไปทั่วทั้งองค์ แต่จะปรากฏอยู่เฉพาะบางตำแหน่ง

และนี่ก็เป็นอีกหนึ่งรายละเอียดเล็ก ๆ ที่ถ้ามองผ่าน ๆ อาจไม่ทันสังเกต แต่เมื่อหยิบองค์จริงมาพลิกดูทีละด้าน เรื่องราวก็เริ่มตามออกมาเอง

พระหนึ่งองค์จึงไม่ได้มีแค่ “พิมพ์” ให้เราได้ศึกษา

แต่ยังมีทั้งผิวเคลือบ คราบกรุ รอยแตกลายงา ลายนิ้วมือ ร่องรอยการกระแทก และรายละเอียดเล็ก ๆ อีกมากมายที่ซ่อนอยู่บนองค์จริง

นี่แหละครับ…เสน่ห์ของการ

“หยิบพระมาเล่า • ศึกษาจากองค์จริง”

— TeeRelic Siam
เล่าเรื่องพระเครื่องจากข้อมูลจริง และประสบการณ์จากการสะสม